🛑वाचनाची प्रेरणा ही काळाची गरज प्रा.शुभदा माने..

🖋️लोकसंवाद /- वेंगुर्ला.

आधुनिक बदलणाऱ्या तंत्रज्ञानाच्या युगामध्ये समाजाला अधिक सृजनशील आणि बौद्धिक दृष्ट्या सक्षम व वैचारिक बनविण्यासाठी वाचन संस्कृतीची जोपासना व संवर्धन होणे अत्यंत गरजेचे आहे. प्रत्येक व्यक्तीच्या बौद्धिक, सामाजिक, वैचारिक, व सर्वांगीण विकास होण्यासाठी आजच्या बदलणाऱ्या जीवनशैलीमध्ये वाचनाशिवाय पर्याय नाही. आणि याच गोष्टीची दखल घेऊन महाराष्ट्र शासनाने भारताचे माजी राष्ट्रपती डॉ. ए .पी.जे. अब्दुल कलाम यांचा जन्मदिन ’15 ऑक्टोबर’ हा “वाचन प्रेरणा दिन” म्हणून साजरा करण्यात यावा असे नियमित केले आहे त्यामुळे महाराष्ट्रातील सर्व शैक्षणिक संस्थांमध्ये 15 ऑक्टोंबर हा ‘वाचन प्रेरणा दिन’ म्हणून साजरा करण्यात येत आहे.

खरंच आजच्या बदलणारे जीवनशैलीमध्ये वाचनाचे महत्त्व खरंच कमी झाले आहे का? हा प्रश्नच मुळात मनाला चटका लावून जाणार आहे. तर खरंच याचे उत्तर हो, हेच असायला हवे. सामाजिक मूल्ये जोपासण्यासाठी आणि नवीन पिढीमध्ये ती रुजवण्यासाठी वाचन संस्कृतीचे जतन होणे ही खरंतर आज काळाची गरज बनली आहे. केवळ एक दिवसाचे नियोजन करून त्याचा सोहळा करणे, हे केवळ दिखाव्याचे ठरू शकते किंबहुना सत्य परिस्थिती देखील तीच आहे. परंतु खरोखरच या गोष्टींचे वास्तव समजून त्यावर दीर्घकालीन उपाययोजना करणे अत्यंत गरजेचे आहे. ज्यांना आपण भारताचे उज्वल भविष्य समजत आहोत त्या युवा पिढीला खऱ्या अर्थाने सृजनशील व सुसंस्कारी व्यक्तिमत्व बनविण्यासाठी प्रसार माध्यमे, तंत्रज्ञान, यांच्या उपयोगाबरोबरच वाचन संस्कृतीचे महत्त्व पटवून देऊन त्यांना वाचनाची सकस आवड निर्माण करण्यासाठी प्रयत्न करणे गरजेचे आहे. यासाठी शैक्षणिक महाविद्यालयांमध्ये असणारी ग्रंथालय ही अतिशय मोलाची भूमिका पार पाडत असतात. कारण प्रत्येक ग्रंथालयांना त्या शैक्षणिक संस्थेचे हृदय समजले जाते. आणि निरोगी सुदृढ हृदय हे देह जीवित ठेवण्याचे काम करते. त्याचप्रमाणे वाचन संसाधनांनी समृद्ध असणारे ग्रंथालय हे त्या शैक्षणिक संस्थेतील विद्यार्थी वाचकांना उर्जितवस्था देण्याचे काम करत असते. यासाठी ग्रंथपाल व ग्रंथालय यांचे योग्य नियोजन व व्यवस्थापन अत्यंत महत्त्वाचे ठरते.

डिजिटल तंत्रज्ञानाच्या युगात मोबाईल इंटरनेट मीडिया प्रसार माध्यमे यांच्या आहारी गेलेल्या किंबहुना त्याचे व्यसन लागलेला तरुणाईला यापासून परावृत्त करण्यासाठी वाचन संस्कृतीची जोपासना करणे अत्यंत गरजेचे आहे. यासाठी शालेय स्तरावर घेण्यात येणारे उपक्रम जसे की ‘वाचन संकल्प महाराष्ट्राचा’, ‘वाचन प्रेरणा दिन’, ‘पुस्तक परीक्षण’, ‘सारांश लेखन’, ‘लेखक परिचय’,’एक तास वाचण्यासाठी’, अशा विविध अंगी उपक्रमांचे आयोजन करून त्यामध्ये सातत्य टिकवणे अत्यंत गरजेचे आहे. केवळ तात्पुरता आणि क्षणिक गोष्टींवर लक्ष केंद्रित न करता दीर्घकालीन उपाय योजना अमलात आणल्यास नक्कीच वाचन संस्कृतीमध्ये बदल दिसून येईल.

भारताचे दिवंगत माजी राष्ट्रपती डॉ. ए.पी.जे.अब्दुल कलाम यांना वैज्ञानिक तसेच ‘मिसाइल मॅन’ म्हणून ओळखले जाते त्यांची लेखन क्षेत्रातील उत्कृष्ट निर्मिती असलेले ‘विंग्स ऑफ फायर’, ‘इग्निटेड माईंड्स’, ‘यू आर बॉण्ड फॉर ब्लॉसम’ ‘टर्निंग पॉईंट्स’ ही पुस्तके या वाचन प्रेरणा दिनाच्या निमित्ताने नक्कीच वाचली पाहिजेत. तरच खऱ्या अर्थाने आजच्या या वाचन प्रेरणा दिनाचे औचित्य साध्य झाले असे म्हणता येईल. खरे पाहता वाचन संस्कृती ही प्रत्येक व्यक्तिमत्त्वाला वैचारिक सामाजिक व भावनिक दृष्ट्या समृद्ध बनवते. यामुळे केवळ ज्ञानामध्ये विचारांमध्ये भर पडते असे नाही तर त्या व्यक्तिमत्वामध्ये सृजनशीलता आणि माणुसकीचा ही वारसा यामुळे वृद्धिंगत होतो. यासाठी प्रत्येक व्यक्तीने वाचनाची आवड जोपासली पाहिजे, आणि वाचनाला आपल्या जीवनाचा अविभाज्य भाग बनविले पाहिजे. झी मराठी टेलिव्हिजनवर एक मालिका लागत होती “चला हवा येऊ द्या” त्याचे सूत्रसंचालन डॉ. निलेश साबळे करत होते. त्याची टॅगलाईन होती ‘हसताय ना हसायलाच पाहिजे’ निरोगी तणावमुक्त आयुष्य जगण्यासाठी जसे मनोरंजन महत्त्वाचे आहे त्याचप्रमाणे बुद्धिनिष्ठ शिस्तप्रिय वैचारिक प्रगल्भता येण्यासाठी आजच्या या वाचन प्रेरणा दिनाच्या निमित्ताने असे म्हणूया वाचताय ना! वाचायलाच पाहिजे!प्रा. ग्रंथपाल शुभदा विजयकुमार माने.बॅ. बाळासाहेब खर्डेकर महाविद्यालय,वेंगुर्ला